Χρήστος Πασσαλής: «Ο φόβος ήταν, είναι και θα είναι πολιτικό εργαλείο»
Θα μπορούσε το θέατρο να μετατραπεί σε χώρο ζωντανής μετάδοσης συλλογικής αγωνίας αλλά και προσωπικής εξομολόγησης; Θα μπορούσε, θεατρικά, να στηθεί μία ζωντανή ραδιοφωνική εκπομπή μπροστά στα μάτια του κοινού, ενώ ένας κομήτης πλησιάζει επικίνδυνα τη γη και στους δρόμους της Αθήνας πολιτικοί βγαίνουν για δηλώσεις, επιστήμονες μιλούν συνεχώς και κάποιοι, κάπου, όχι τόσο φανερά, φανερώνουν τις αφανέρωτες έως τότε σκέψεις τους; Ο Χρήστος Πασσαλής δημιούργησε ακριβώς αυτή τη θεατρική σύμβαση στο νέο του έργο «RADIO 1: Η πιο λυπημένη μέρα της ζωής μου» που παίζεται στο θέατρο 104, βασισμένο σε πραγματικές μαρτυρίες που έχει συλλέξει ο ίδιος ο σκηνοθέτης για το θέμα.
Ο ίδιος μάς το εξηγεί καλύτερα: «Το 2024 είδα το ντοκιμαντέρ της Ιρανής σκηνοθέτριας Φαραχνάζ Σαρίφι,“My Stolen Planet”: Το Ιράν, ο αγώνας των γυναικών για ελευθερία, οι πολιτικοί εξόριστοι, η ετοιμοθάνατη μητέρα της σκηνοθέτιδος, όλες αυτές οι γραμμές που φαινομενικά δεν χωράνε σε 90 λεπτά χρόνου σχηματίζουν ένα πλέγμα ιδεών και ανθρώπων και φωνών τόσο πυκνό, με αποτέλεσμα μια από τις πιο συναισθηματικά και πολιτικά φορτισμένες ταινίες που έχω δει τελευταία. Τότε αποφάσισα πως θέλω να κάνω κάτι σε αυτήν την περιοχή και με αυτήν την πολυφωνία.
»Σε δεύτερο χρόνο γεννήθηκε η ιδέα των λυπημένων ιστοριών από πραγματικούς ανθρώπους ως όχημα προκειμένου να έρθει επί σκηνής αυτή η πολυφωνία. Σε αυτές τις ιστορίες βρίσκεται και η καρδιά του “Ράδιο 1”: Είναι ιστορίες που μαζέψαμε με email από φίλους και γνωστούς από όλον τον κόσμο και ιστορίες που αποδελτιώσαμε μετά από συνεντεύξεις στους δρόμους της Κυψέλης. Αργότερα, σε συνεργασία με την Ελσα Λεκάκου, που γράψαμε τα κείμενα και είμαστε μαζί και επί σκηνής, γεννήθηκε η ιδέα της ραδιοφωνικής εκπομπής. Το ραδιόφωνο δίνει τη σκηνοθετική/δραματουργική δυνατότητα να ακουστούν επί σκηνής δεκάδες ιστορίες, θεωρίες και κρίσεις με στόχο μια -όσο γίνεται- κάθετη παρουσίαση της σημερινής πραγματικότητας. Στην παράσταση ακούγονται γνώμες από κάθε φάσμα του πολιτικού και ιδεολογικού χώρου, από new age αοριστίες μέχρι εθνικιστικά παραληρήματα, από θεωρίες συνωμοσίας μέχρι ερωτικές εξομολογήσεις» μάς λέει. Μάλιστα, μία από τις ιστορίες της παράστασης αποτελεί και τη δική του «πιο λυπημένη μέρα».
«Τα πιο λαμπρά μυαλά του πλανήτη εργάζονται αυτή τη στιγμή προκειμένου να ξοδεύουμε όσο περισσότερο χρόνο γίνεται στο τάδε ή στο δείνα app»
Τον ρωτάμε πόσο έτοιμοι είμαστε να μιλήσουμε πιο προσωπικά και ν’ ακούσουμε τον άλλον με τον ίδιο τρόπο σήμερα, που η κοινωνική αποστασιοποίηση έχει αναχθεί σε καθημερινή πρακτική: «Δεν ξέρω, πραγματικά. Πάντα ήταν δύσκολο, πλέον ακόμα περισσότερο. Δεν μου αρέσει που μιλάμε με chatbot για τα ζητήματα της ζωής μας (προσωπικά, το έχω κόψει τελείως τελευταία) ή που σκύβουμε πάνω από μια οθόνη συνεχώς. Γιατί ξέρω ότι όταν πραγματικά ακούς κάποιον, ο κόσμος διπλασιάζεται. Κι αυτό δεν είναι ποιητική φράση, είναι σωματική εμπειρία. Χρειάζεται προσπάθεια και εκγύμναση. Η καρδιά είναι κι αυτή μυς κι όταν συναναστρέφεται μόνο με αλγόριθμους και έτοιμες απαντήσεις, ατροφεί».
«Τα πιο λαμπρά μυαλά του πλανήτη εργάζονται αυτή τη στιγμή προκειμένου να ξοδεύουμε όσο περισσότερο χρόνο γίνεται στο τάδε ή στο δείνα app» συνεχίζει. «Αυτό σημαίνει αυτόματα ότι ακόμα και η προσοχή ή οι σκέψεις μας αποτελούν προϊόν. Αυτό που η Τόνι Μόρισον είχε προβλέψει χρόνια πριν, ότι η αγορά θα καταπιεί τελείως την κοινωνία και η ζωή μας θα είναι υπόθεση μάρκετινγκ, έχει συμβεί. Αυτό από μόνο του θολώνει το όριο μεταξύ πραγματικότητας και κατασκευής, αλήθειας και ψέματος και δεν μπορούμε να εμπιστευτούμε τα ίδια μας τα μάτια. Στο διαδίκτυο ήδη μού είναι σχεδόν αδύνατον πια να αναγνωρίσω τι απ’ όσα διαβάζω είναι αλήθεια και τι ψέμα».
Ενας επικείμενος κίνδυνος, ακόμα κι αν δεν είναι κομήτης, τι φέρνει στην επιφάνεια; «Πρωτόγονο φόβο. Μέσα σε αυτό το πάγωμα/λήθαργο επικρατούν συνήθως οι πιο έντονες και τοξικές φωνές. Ο φόβος μειώνει τη νοημοσύνη και μουδιάζει τις αντιδράσεις μας. Ηταν, είναι και θα είναι στο συμφέρον κάθε εξουσίας να τον προκαλεί και ήταν, είναι και θα είναι πολιτικό εργαλείο. Το ερώτημα είναι πώς νικιέται ο φόβος. Πρέπει να το βρούμε αυτό.
»Το καλό και δυστυχώς σπάνιο σενάριο είναι ότι οι κίνδυνοι αυτοί μάς ξαναθυμίζουν ότι η ζωή είναι απρόβλεπτη τόσο ως προς την καλοσύνη της όσο και ως προς την επικινδυνότητά της κι ότι ο κόσμος είναι πολύ μεγαλύτερος από τη φαντασία μας ή τις προσδοκίες μας. Προσωπικά με ενδιαφέρουν οι σκοτεινές περιοχές, όταν κινδυνεύεις να χαθείς. Το έργο αυτό δημιουργήθηκε από εξομολογήσεις για να διαμορφωθεί μια κοινότητα πένθους, μια κοινότητα που μοιράζεται τα πάθη της και τα λάθη. Αυτό είναι παρηγοριά. Και η παρηγοριά είναι ό,τι πιο σημαντικό μπορεί να προσφέρει η τέχνη αυτή τη στιγμή».
info: Στο Θέατρο 104 (Ευμολπιδών 41, Κεραμεικός, τηλ.: 6951269828). Κάθε Τετ., Πέμπ. στις 21.00, Εως 4/6. Προπώληση: www.more.com
