Η Τίλντα Σουίντον στην Αθήνα- «Φορώντας τη μνήμη των αγαπημένων της»
Πανύψηλη, πάνλεπτη, με ένα διάφανο πρόσωπο και σμαραγδένιο βλέμμα, αριστοκρατική -άλλωστε κατάγεται από τις αρχαιότερες οικογένειες γαιοκτημόνων της Σκοτίας και μεγάλωσε σε πύργο στα Χάιλαντς- η οσκαρική ηθοποιός και fashion icon Τίλντα Σουίντον βρίσκεται στην Αθήνα για την έκθεση «Ongoing», που εγκαινιάστηκε στο Onassis Ready.
Εξαιρετικά φινετσάτη, φορώντας μαύρο πουκάμισο με λευκές λεπτομέρειες, άμεση και προσιτή, συνομίλησε χθες το πρωί με την καλλιτεχνική διευθύντρια του Ιδρύματος Ωνάση, Αφροδίτη Παναγιωτάκου, πρεσβεύοντας ότι τίποτα δεν έχει αξία, ούτε οι τίτλοι ευγενείας, ούτε τα Οσκαρ ή τα χρήματα, εάν δεν στηρίζεσαι στους οικογενειακούς δεσμούς, αλλά και στη δύναμη της συντροφικότητας, της φιλίας, της συνεργασίας. Η ίδια κουβαλάει τις ρίζες της, τη μνήμη των προγόνων της, που γίνονται ένα με τη σάρκα της φορώντας τα ρούχα τους, δίνοντάς τους νέα ζωή. Οι δε πολύχρονες συνεργασίες της με τους Pedro Almodóvar, Luca Guadagnino, Joanna Hogg, Derek Jarman, Jim Jarmusch, Olivier Saillard, Tim Walker και Apichatpong Weerasethakul οδήγησαν σε νέες δημιουργίες με προβολές βίντεο, γλυπτά, φωτογραφίες, εικαστικές εγκαταστάσεις, που γιορτάζουν τη 40χρονη πορεία της στον χώρο της τέχνης.
«Γυρίζοντας τον κόσμο ρωτώ τους νέους καλλιτέχνες τι τους απασχολεί περισσότερο. Μου απαντούν η ψυχική υγεία και το κοινωνικό άγχος. Το αντίδοτο είναι η συλλογική εργασία με κολεκτίβες. Αυτό που έκανα εγώ, αλλά τώρα δεν προσφέρεται στους νέους καλλιτέχνες, οι οποίοι μετά από ένα δίκτυο οικογένειας, φίλων, σπουδών βγαίνουν εκτός συνεργατικής ροής. Αυτό θέλω να προσφέρω, ένα διαφορετικό μοντέλο προσέγγισης που βασίζεται στη συνεργατική δημιουργία».
Το «Ongoing» είναι μια έκθεση αυτοβιογραφική, αυτοαναφορική, προσωπική, ωστόσο το κοινό βρίσκει συνδέσεις για την ουσία των αναμνήσεων και της συντροφικότητας καθώς περιδιαβαίνει τον σκοτεινό, υποβλητικό χώρο. «Οι σχέσεις μεγαλώνουν όπως τα δέντρα και τα νέα έργα είναι σαν τα φύλλα που ξεπροβάλλουν στα κλαδιά τους» λέει η Τίλντα Σουίντον. Το πνεύμα της συμπυκνώνει η εγκατάσταση «Α biographical Wardrobe» που συνοδεύεται από ομότιτλη περφόρμανς (μόνο για τα εγκαίνια, σήμερα η τελευταία), την οποία επιμελήθηκε ο διάσημος ιστορικός μόδας Ολιβιέ Σαγιάρ βάζοντας στις κρεμάστρες ψήγματα της οικογενειακής και προσωπικής ιστορίας της Σουίντον. Σε πρώτη θέση το παλτό του παππού της, του ανθυπολοχαγού Α.Η. Swinton που έχασε το πόδι του στον Α’ Παγκόσμιο Πόλεμο και φόρεσε προσθετικό, τα βαφτιστικά που φόρεσαν τα παιδιά της οικογένειας από το 1896, το μεταξωτό φόρεμα στιλ Θάτσερ που της χάρισε η μητέρα της όταν ενηλικιώθηκε, το βελούδινο μαύρο φόρεμα που επέλεξε για το ντεμπούτο της στα Οσκαρ… «Αυτό που βλέπετε εδώ έχει σχέση με τη μνήμη, τη συμβίωση με φαντάσματα και τις συνομιλίες μαζί τους» τόνισε η ξεχωριστή ηθοποιός. «Η μνήμη είναι ζωντανή, όμως αυτό δεν υποκαθιστά την απώλεια».
Εξίσου εντυπωσιακή είναι μια σειρά εικόνων του Τιμ Ουόκερ, όπου η Τίλντα Σουίντον ποζάρει ποιητικά και παραμυθένια φορώντας τα ρούχα των προγόνων της αναπαράγοντας πόζες από γνωστούς κλασικούς πίνακες – μπορεί να γίνει αξιωματικός με μουστάκι και παράσημα, αλλά και «Οφηλία» του Μιλέ, νεκρή στα νερά του ποταμού. Αλλά και οι εικόνες του Σάντρο Κοπ ο οποίος εστιάζει στην ίριδα του ματιού της, που αντανακλά το ακατοίκητο σκοτσέζικο νησί Τζούρα, δίνοντας μια άλλη διάσταση στην οπτική της.
Πρωταγωνιστικό ρόλο στο αφιέρωμα έχει ο Ντέρεκ Τζάρμαν με άγνωστα πλάνα από την ταινία του «The Last of England», με τη Σουίντον να περιγράφει τη συνεργασία τους σαν μια κατάσταση νηπιαγωγείου που κράτησε εννιά χρόνια και να αναπολεί τις ατελείωτες συζητήσεις τους καθώς έπιναν μαζί τσάι στην κουζίνα. Η πρώτη της ταινία με τον Τζάρμαν ήταν ο «Καραβάτζο» το 1986 και μέχρι τον θάνατό του το 1994 είχε την ευκαιρία να πειραματιστεί μαζί του σε πολλές άλλες.
Συγκλονιστικό το λευκό κρεβάτι μέσα σε πλέξιγκλας από την περφόρμανς της «The Maybe», που έκανε για τον Τζάρμαν και ακόμα 43 φίλους της τους οποίους έχασε από AIDS. Μετά τον θάνατό του, που τη συγκλόνισε, γνώρισε τον Λούκα Γκουαντανίνο στη Ρώμη, με τον οποίο έχουν κάνει πέντε ταινίες μαζί και τώρα δημιούργησε ένα ασημένιο γλυπτό για χάρη της και μια ταινία μικρού μήκους στην οποία η επιδραστική ηθοποιός φοράει το κόκκινο πουλόβερ της πρώτης συνάντησής τους. «Οι καλλιτέχνες είναι πάντα μαζί μας με τις ταινίες, τα γραπτά τους, τη στάση ζωής τους, τον ακτιβισμό τους» διαπιστώνει η Τίλντα Σουίντον. «Είναι πάντα εδώ και μας απλώνουν τον χέρι τους».
Συνεχίζοντας την περιήγηση στεκόμαστε στην εγκατάσταση της Τζοάνα Χογκ «Flat 19», η οποία ανακατασκευάζει το διαμέρισμα όπου έζησε η Σουίντον στο Λονδίνο επί 14 χρόνια και εκεί γέννησε τα δίδυμά της. O Απισατπίνγκ Βεερασεθάκουλ πάλι προσφέρει πλάνα από το οικογενειακό της σπίτι στη Σκοτία. Ο Τζιμ Τζάρμους, που όμως μαθαίνουμε θα έρθει στην Αθήνα τον Οκτώβριο για ένα διαφορετικό πρότζεκτ, δημιούργησε μια δικάναλη εγκατάσταση με υλικό από την ταινία «Οι νεκροί δεν πεθαίνουν». Και ο Πέδρο Αλμοδόβαρ στέκεται στην πρώτη τους κοινή ταινία «The Human Voice», στην οποία υποδύεται μια γυναίκα που καταρρέει κυριολεκτικά και μεταφορικά μετά τη φορτισμένη τηλεφωνική συνομιλία με τον πρώην εραστή της.
Εχει απωθημένα αυτή η ανήσυχη και συναισθηματική προσωπικότητα; «Δεν σκέφτομαι ρόλους, δεν επιδιώκω να πάρω ρόλους, αλλά συνεργασίες με ανθρώπους με τους οποίους μπορώ να κάνω τα πρότζεκτ που με ενδιαφέρουν. Μπορεί να γίνομαι συν-συγγραφέας με τους δημιουργούς, αλλά καμιά φορά δεν χρειάζεται να κάνω τίποτα» είπε η η Σουίντον. Μας αποχαιρέτησε χαμογελώντας, με την υπόσχεση να επιστρέψει σε 10 χρόνια για να επαναλάβει εμπλουτισμένη την έκθεση στον ίδιο χώρο. Γιατί πάντα… Ongoing.
info: Onassis Ready, Στρατή Τσίρκα 2, Αγ. Ιωάννης Ρέντης, τηλ. 219-2191000. Εως 28 Ιουνίου. Κάθε Παρασκευή, προβολές σε θερινό σινεμά στην ταράτσα του εκθεσιακού χώρου με ταινίες καλλιτεχνών που συνεργάζονται με την Τίλντα Σουίντον www.onassis.org/el/whats-on/ongoing-tilda-swinton
