Από τη Ζίτσα στον τοίχο της Καισαριανής
Ενα νήμα βαθιά δεμένο με την ελληνική κοινωνία μέσα στον χρόνο, που συνδέει τους κοινωνικούς και εργατικούς αγώνες από τις αρχές του 20ού αιώνα ώς και την Αντίσταση, με ισχυρό αποτύπωμα στο σήμερα, αποκαλύφθηκε με τις φωτογραφίες των εκτελεσθέντων της Καισαριανής. Ενα σημείο τομής στο οποίο τα πρόσωπα συναντούν την Ιστορία και γειώνουν την εμπειρία των αγώνων για μια καλύτερη ζωή, μέσα στις ζωές των ίδιων των ανθρώπων, στη ζωή των πόλεων και των χωριών.
Αυτό το νήμα έπιασε και η εκδήλωση που διοργάνωσε το ΚΚΕ Ιωαννίνων την περασμένη Κυριακή το μεσημέρι στη Ζίτσα, χωριό των Ιωαννίνων, για να τιμήσει πέντε Ζιτσιώτες κομμουνιστές, τους Γιώργο Γκάλγκο, Γιώργο Ροζάνη, Γιάννη Ροζάνη και Βασίλη Σταμούλη, που εκτελέστηκαν την 1η Μαΐου 1944 στην Καισαριανή, όπως και τον Νίκο Παπαδιαμάντη, εκτελεσμένο στο στρατόπεδο Παύλου Μελά της Θεσσαλονίκης το 1943. Αναδεικνύοντας έτσι και το υπόστρωμα, το βάθος που είχαν οι εργατικοί και λαϊκοί αγώνες που εκδηλώθηκαν και εκφράστηκαν με τα μεγάλα ορόσημα της Ιστορίας, όπως η αντίσταση κατά των κατακτητών το 1940-44.
Από τη Ζίτσα, με τα αμπέλια της και τους αγώνες για την αγροτική παραγωγή και τις ανάγκες της ζωής, στη μέσα Ελλάδα, στη μετανάστευση στην Αθήνα για δουλειά, στη σύνδεση με το εργατικό κίνημα και την κομμουνιστική πάλη, στις συλλήψεις, στην Ακροναυπλία και στο Χαϊδάρι, στην ηρωική στάση τιμής και αξίας των ανθρώπινων ιδανικών, μπροστά στον τοίχο της Καισαριανής. Δεν ήταν μεμονωμένα γεγονότα όλα αυτά που σήμερα διαμορφώνουν την Ιστορία, αλλά συνδέονταν με χιλιάδες ψηφίδες κινητοποίησης, αγώνων, πολιτικής προσπάθειας και κυρίως με τις ζωές και τις διαδρομές χιλιάδων ανθρώπων που έμπαιναν στην κίνηση της μεγάλης ιστορίας.
Στην εκδήλωση, που έγινε με μεγάλη συμμετοχή, έγιναν τα αποκαλυπτήρια ενός νέου λιτού μνημείου στη μνήμη των πέντε εκτελεσθέντων, δίπλα στο μνημείο της Εθνικής Αντίστασης, ενώ μια μικρή έκθεση με ταμπλό παρουσίαζε τα βιογραφικά τους και φωτογραφίες. Στην κεντρική ομιλία ο Φάνης Παρρής, μέλος της Κεντρικής Επιτροπής του ΚΚΕ, έδωσε μεγάλο βάρος στον τόπο, στη Ζίτσα, και το πώς συνδέθηκαν ήδη από τη δεκαετία του 1930 οι αγώνες των αγροτών της περιοχής για την υπεράσπιση της γης τους και την αντιμετώπιση της φτώχειας με τους κομμουνιστικούς πυρήνες και την πολιτική παρουσία του ΚΚΕ, με σημαντικά αποτελέσματα στις εκλογές, τις πρώτες αντιστασιακές οργανώσεις ήδη από το 1941 στην περιοχή, την επέκταση του ΕΑΜ και την ισχυρή παρουσία του ΕΛΑΣ, το δυνάμωμα της Αντίστασης.
Μια ιδιαίτερα συγκινητική στιγμή ήταν τα στεφάνια και τα λουλούδια που κατέθεσαν συγγενείς των εκτελεσθέντων, ανίψια και εγγόνια των αδελφών τους, δείχνοντας ότι αυτό το νήμα της Ιστορίας που έπιασε η εκδήλωση από την αρχή της έχει πρόσωπο και σήμερα, διατηρώντας ζωντανή τη μνήμη των ανθρώπων και των αγώνων τους.
Τα βιογραφικά στοιχεία των πέντε
Νίκος Παπαδιαμάντης. Φοιτητής Ιατρικής, πρόεδρος της Εκλογικής Επιτροπής του Ενιαίου Μετώπου Εργατών και Αγροτών (ΕΜΕΑ) το 1932 και κεντρικός ομιλητής της προεκλογικής συγκέντρωσης του ίδιου έτους στα Γιάννενα. Υποψήφιος βουλευτής με το Παλλαϊκό Μέτωπο, ως εκπρόσωπος του ΚΚΕ, το 1936. Εξορίστηκε στη Φολέγανδρο για 6 μήνες από το καθεστώς του Ιωάννη Μεταξά. Αργότερα μεταφέρθηκε στο κάτεργο της Ακροναυπλίας. Εκεί διατέλεσε και επικεφαλής κομματικής ομάδας των φυλακών. Στις 9-5-1942 μεταφέρθηκε στο σανατόριο Πέτρας Ολύμπου. Εκεί διατέλεσε γραμματέας της κομματικής ομάδας του σανατορίου. Στις 4-3-1943 εκτελέστηκε στο στρατόπεδο Παύλου Μελά στη Θεσσαλονίκη.
Γιώργος Γκάλγκος. Γεννήθηκε στη Ζίτσα το 1924 και τελείωσε εκεί το Δημοτικό σχολείο. Σε ηλικία 12 χρόνων τον πήρε στην Αθήνα ο θείος του Γιώργος Ροζάνης όπου δούλεψε ως διανομέας γάλακτος και αρτεργάτης. Οργανώθηκε στην ΕΠΟΝ και πιάστηκε τον Απρίλη του 1944.
Γιώργος Ροζάνης. Γεννήθηκε το 1892 στη Ζίτσα. Την περίοδο του Μεσοπολέμου μετακόμισε οικογενειακώς στην Πεντέλη όπου άνοιξε μπακάλικο. Στην Αντίσταση οργανώθηκε στο ΕΑΜ. Πιάστηκε τον Απρίλη του 1944 και στάλθηκε στο Στρατόπεδο Χαϊδαρίου.
Γιάννης Ροζάνης. Γεννήθηκε το 1922. Γιος του Γιώργου Ροζάνη. Φοιτητής, εργαζόταν παράλληλα στο οικογενειακό μπακάλικο. Γραμματέας της ΕΠΟΝ Πεντέλης και ποδοσφαιριστής της ποδοσφαιρικής ομάδας της ΕΠΟΝ Πεντέλης. Πιάστηκε τον Απρίλη του 1944.
Βασίλης Σταμούλης του Αναστασίου. Γεννήθηκε το 1911 στη Ζίτσα, όπου και φοίτησε στο Δημοτικό σχολείο και στο Σχολαρχείο. Το 1928 πήγε στην Αθήνα, όπου έμαθε την τέχνη του τυπογράφου, επάγγελμα που άσκησε αρχικά στα Γιάννενα στην εφημερίδα «Ηπειρωτικός Αγών». Το 1933 έγινε μέλος του ΚΚΕ. Πιάστηκε και εξορίστηκε για λίγο καιρό στη Φολέγανδρο. Το 1934, όταν αφέθηκε ελεύθερος, εργάστηκε ως τυπογράφος στον «Ριζοσπάστη». Τέλη του 1936 ξαναπιάστηκε και φυλακίστηκε στην Ακροναυπλία. Το 1943 μεταφέρθηκε στο Στρατόπεδο του Χαϊδαρίου.
